स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥४३॥ पदविभाग: स्मृति-परिशुद्धौ, स्वरूप-शून्या, इव, अर्थ-मात्र-निर्भासा, निर्वितर्का। अन्वय: स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्या इव अर्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का । प्रतिपदार्थ: स्मृति = of memory, परिशुद्धौ = upon the complete purification / cleansing…
तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥४२॥ पदविभाग: तत्र, शब्द-अर्थ-ज्ञान-विकल्पैः, संकीर्णा, सवितर्का, समापत्तिः। अन्वय: तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा (या) समापत्तिः (सा) सवितर्का (कथ्यते)। प्रतिपदार्थ: तत्र = there / in that state (referring…
क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनतासमापत्तिः ॥४१॥ पदविभाग: क्षीण-वृत्तेः, अभिजातस्य, इव, मणेः, ग्रहीतृ-ग्रहण-ग्राह्येषु, तत्स्थ-तदञ्जनता, समापत्तिः। अन्वय: क्षीणवृत्तेः अभिजातस्य मणेः इव ग्रहीतृ-ग्रहण-ग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनता समापत्तिः । प्रतिपदार्थ: क्षीण-वृत्तेः = of the mind whose fluctuations have…
परमाणु परममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥४०॥ पदविभाग: परमाणु-परम-महत्त्व-अन्तः, अस्य, वशीकारः। अन्वय: अस्य परमाणु-परममहत्त्व-अन्तः वशीकारः । प्रतिपदार्थ: परमाणु = the smallest atom / the infinitesimal particle, परम = to the ultimate / supreme,…
यथाभिमतध्यानाद्वा ॥३९॥ पदविभाग: यथा-अभिमत-ध्यानात्, वा। अन्वय: वा यथाभिमतध्यानात् प्रतिपदार्थ: यथा = as / according to, अभिमत = desired / chosen / agreeable, ध्यानात् = from or by meditation (on), वा…
स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनमं वा ॥३८॥ पदविभाग: स्वप्न-निद्रा-ज्ञान-आलम्बनम्, वा। अन्वय: वा स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनम् । प्रतिपदार्थ: स्वप्न = (of) the dream state, निद्रा = (of) the deep, dreamless sleep state, ज्ञान = knowledge / experience…
वीतरागविषयम् वा चित्तम् ॥३७॥ पदविभाग: वीतराग-विषयम्, वा, चित्तम्। (Note: वीतरागविषयम् is a nested compound word. First, वीत (gone/freed from) + राग (attachment) = वीतराग (A person whose attachment has vanished)….
विशोका वा ज्योतिष्मती ॥३६॥ पदविभाग: विशोका, वा, ज्योतिष्मती। अन्वय: वा विशोका ज्योतिष्मती प्रतिपदार्थ: विशोका = sorrowless / completely free from grief (वि = without, शोका = sorrow), वा = or…
विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धिनी ॥३५॥ पदविभाग: विषयवती, वा, प्रवृत्तिः, उत्पन्ना, मनसः, स्थिति-निबन्धिनी। अन्वय: वा उत्पन्ना विषयवती प्रवृत्तिः मनसः स्थितिनिबन्धिनी । प्रतिपदार्थ: विषयवती = related to sense objects / object-bound…
प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥३४॥ पदविभाग: प्रच्छर्दन-विधारणाभ्याम्, वा, प्राणस्य। अन्वय: वा प्राणस्य प्रच्छर्दनविधारणाभ्याम् । प्रतिपदार्थ: प्रच्छर्दन = by the prolonged exhalation / expulsion, विधारणाभ्याम् = and by the retention / suspension,…
