समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च ॥२.२॥ पदविभाग: समाधि-भावन-अर्थः, क्लेश-तनूकरण-अर्थः, च। अन्वय: समाधि-भावन-अर्थः क्लेश-तनूकरण-अर्थः च प्रतिपदार्थ: समाधि = deep concentration / pure cognitive absorption, भावन = bringing about / cultivating / manifesting, अर्थः =…
तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः ॥२.१॥ पदविभाग: तपः-स्वाध्याय-ईश्वर-प्रणिधानानि, क्रियायोगः। अन्वय: तपः-स्वाध्याय-ईश्वर-प्रणिधानानि क्रियायोगः (भवति)। प्रतिपदार्थ: तपः = austerity / intense discipline / creating transformative heat (from the root tap, to burn), स्वाध्याय = self-study…
तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजः समाधिः ॥५१॥ पदविभाग: तस्य, अपि, निरोधे, सर्व-निरोधात्, निर्बीजः, समाधिः। अन्वय: तस्य अपि निरोधे सर्वनिरोधात् निर्बीजः समाधिः । प्रतिपदार्थ: तस्य = of that (referring to the Tajjaḥ Saṃskāra,…
तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धी ॥५०॥ पदविभाग: तज्जः, संस्कारः, अन्य-संस्कार-प्रतिबन्धी। अन्वय: तज्जः संस्कारः अन्यसंस्कारप्रतिबन्धी (भवति)। प्रतिपदार्थ: तज्जः = born of that (तद् = that, referring to Ṛtambharā Prajñā, the truth-bearing wisdom; जः =…
श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥४९॥ पदविभाग: श्रुत-अनुमान-प्रज्ञाभ्याम्, अन्य-विषया, विशेष-अर्थत्वात्। अन्वय: श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्याम् अन्यविषया विशेषार्थत्वात्। प्रतिपदार्थ: श्रुत = (from) hearing / testimony / scripture or authority, अनुमान = (from) inference / logic / deduction,…
ऋतंभरा तत्र प्रज्ञा ॥४८॥ पदविभाग: ऋतम्भरा, तत्र, प्रज्ञा। अन्वय: तत्र प्रज्ञा ऋतम्भरा । प्रतिपदार्थ: तत्र = there / in that state (referring to the state of absolute inner lucidity, Adhyātma…
निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥४७॥ पदविभाग: निर्विचार-वैशारद्ये, अध्यात्म-प्रसादः। अन्वय: निर्विचारवैशारद्ये अध्यात्मप्रसादः । प्रतिपदार्थ: निर्विचार = of super-reflective absorption / meditation without subtle deliberation (referring to the state achieved in 1.44), वैशारद्ये = upon…
ता एव सबीजः समाधिः॥४६॥ पदविभाग: ताः, एव, स-बीजः, समाधिः। अन्वय: ताः एव सबीजः समाधिः (भवन्ति)। प्रतिपदार्थ: ताः = those (referring to the four stages of absorption just described: Savitarka, Nirvitarka,…
सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥४५॥ पदविभाग: सूक्ष्म-विषयत्वम्, च, अलिङ्ग-पर्यवसानम्। अन्वय: च सूक्ष्मविषयत्वम् अलिङ्गपर्यवसानम् । प्रतिपदार्थ: सूक्ष्म-विषयत्वम् = the state of being a subtle object / the realm of subtlety (सूक्ष्म = subtle,…
एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ ४४॥ पदविभाग: एतया, एव, सविचारा, निर्विचारा, च, सूक्ष्म-विषया, व्याख्याता। अन्वय: एतया एव सूक्ष्मविषया सविचारा च निर्विचारा व्याख्याता। प्रतिपदार्थ: एतया = by this (the…
