Sutra 39 from Patanjali’s Yogasutras
यथाभिमतध्यानाद्वा ॥३९॥ पदविभाग: यथा-अभिमत-ध्यानात्, वा। अन्वय: वा यथाभिमतध्यानात् प्रतिपदार्थ: यथा = as / according to, अभिमत = desired / chosen / agreeable, ध्यानात् = from or by meditation (on), वा…
Sutra 38 from Patanjali’s Yogasutras
स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनमं वा ॥३८॥ पदविभाग: स्वप्न-निद्रा-ज्ञान-आलम्बनम्, वा। अन्वय: वा स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनम् । प्रतिपदार्थ: स्वप्न = (of) the dream state, निद्रा = (of) the deep, dreamless sleep state, ज्ञान = knowledge / experience…
Sutra 37 from Patanjali’s Yogasutras
वीतरागविषयम् वा चित्तम् ॥३७॥ पदविभाग: वीतराग-विषयम्, वा, चित्तम्। (Note: वीतरागविषयम् is a nested compound word. First, वीत (gone/freed from) + राग (attachment) = वीतराग (A person whose attachment has vanished)….
Sutra 36 from Patanjali’s Yogasutras
विशोका वा ज्योतिष्मती ॥३६॥ पदविभाग: विशोका, वा, ज्योतिष्मती। अन्वय: वा विशोका ज्योतिष्मती प्रतिपदार्थ: विशोका = sorrowless / completely free from grief (वि = without, शोका = sorrow), वा = or…
Sutra 35 from Patanjali’s Yogasutras
विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धिनी ॥३५॥ पदविभाग: विषयवती, वा, प्रवृत्तिः, उत्पन्ना, मनसः, स्थिति-निबन्धिनी। अन्वय: वा उत्पन्ना विषयवती प्रवृत्तिः मनसः स्थितिनिबन्धिनी । प्रतिपदार्थ: विषयवती = related to sense objects / object-bound…
Sutra 34 from Patanjali’s Yogasutras
प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य ॥३४॥ पदविभाग: प्रच्छर्दन-विधारणाभ्याम्, वा, प्राणस्य। अन्वय: वा प्राणस्य प्रच्छर्दनविधारणाभ्याम् । प्रतिपदार्थ: प्रच्छर्दन = by the prolonged exhalation / expulsion, विधारणाभ्याम् = and by the retention / suspension,…
Sutra 33 from Patanjali’s Yogasutras
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥३३॥ पदविभाग: मैत्री-करुणा-मुदिता-उपेक्षाणाम्, सुख-दुःख-पुण्य-अपुण्य-विषयाणाम्, भावनातः, चित्त-प्रसादनम्। अन्वय: सुख-दुःख-पुण्य-अपुण्य-विषयाणाम् मैत्री-करुणा-मुदिता-उपेक्षाणाम् भावनातः चित्तप्रसादनम्। प्रतिपदार्थ: मैत्री = friendliness / amity, करुणा = compassion / empathy, मुदिता = gladness / joyful…
Sutra 32 from Patanjali’s Yogasutras
तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः ॥३२॥ पदविभाग: तत्-प्रतिषेध-अर्थम्, एक-तत्त्व-अभ्यासः। अन्वय: तत्प्रतिषेधार्थम् एकतत्त्वाभ्यासः । प्रतिपदार्थ: तत् = of those (referring to the obstacles and symptoms from 1.30 and 1.31), प्रतिषेध = prevention / removal /…
Sutra 31 from Patanjali’s Yogasutras
दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासाः विक्षेपसहभुवः ॥३१॥ पदविभाग: दुःख-दौर्मनस्य-अङ्गमेजयत्व-श्वास-प्रश्वासाः, विक्षेप-सहभुवः। अन्वय: दुःख-दौर्मनस्य-अङ्गमेजयत्व-श्वास-प्रश्वासाः विक्षेपसहभुवः। प्रतिपदार्थ: दुःख = Grief, दौर्मनस्य = despair / depression / mental anguish (from dur-manas – a bad or frustrated state of…
Sutra 30 from Patanjali’s Yogasutras
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः ॥३०॥ पदविभाग: व्याधि-स्त्यान-संशय-प्रमाद-आलस्य-अविरति-भ्रान्तिदर्शन-अलब्धभूमिकत्व-अनवस्थितत्वानि, चित्त-विक्षेपाः, ते, अन्तरायाः। (Note: This sutra features one of the longest compound words (Samasa) in the text, strung together with consecutive Dirgha (long vowel) Sandhis: …