ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः॥२.११॥ पदविभाग: ध्यान-हेयाः, तद्-वृत्तयः। अन्वय: तद्वृत्तयः ध्यानहेयाः (भवन्ति)। प्रतिपदार्थ: ध्यान = (through) meditation, हेयाः = are to be destroyed / eliminated / overcome, तद् = their (referring to the five…
ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः ॥२.१०॥ पदविभाग: ते, प्रतिप्रसव-हेयाः, सूक्ष्माः। अन्वय: ते सूक्ष्माः (क्लेशाः) प्रतिप्रसवहेयाः (भवन्ति)। प्रतिपदार्थ: ते = they / those (the five afflictions: Avidya, Asmita, Raga, Dvesha, Abhinivesha), सूक्ष्माः =…
स्वरसवाही विदुषोऽपि तथारूढोऽभिनिवेशः ॥२.९॥ पदविभाग: स्व-रस-वाही, विदुषः, अपि, तथा, आरूढः, अभिनिवेशः। अन्वय: स्वरसवाही तथा आरूढः अभिनिवेशः विदुषः अपि (भवति)। प्रतिपदार्थ: स्व-रस-वाही = flowing by its own essence / self-sustaining /…
दुःखानुशयी द्वेषः ॥२.८॥ पदविभाग: दुःख-अनुशयी, द्वेषः। अन्वय: दुःखानुशयी द्वेषः (भवति)। प्रतिपदार्थ: दुःख (duḥkha) = pain / suffering / sorrow / disagreeable feeling, अनुशयी (anuśayī) = resting upon / following closely…
Dharmakshetre Kurukshetre. The Bhagavad Gita, or the Song of God, opens with these exact words. They set the premise for the profound revelations delivered to Arjuna by Krishna in the…
सुखानुशयी रागः ॥२.७॥ पदविभाग: सुख-अनुशयी, रागः। अन्वय: सुखानुशयी रागः (भवति)। प्रतिपदार्थ: सुख (sukha) = pleasure / happiness / joy / agreeable feeling, अनुशयी (anuśayī) = resting upon / following closely…
दृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतेवास्मिता ॥२.६॥ पदविभाग: दृक्-दर्शन-शक्त्योः, एकात्मता, इव, अस्मिता। अन्वय: दृक्-दर्शन-शक्त्योः एकात्मता इव (या सा) अस्मिता (भवति)। प्रतिपदार्थ: दृक् (dṛk) = the Seer / pure consciousness / Purusha, दर्शन (darśana) = seeing…
अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या ॥२.५॥ पदविभाग: अनित्य-अशुचि-दुःख-अनात्मसु, नित्य-शुचि-सुख-आत्म-ख्यातिः, अविद्या। अन्वय: अनित्य-अशुचि-दुःख-अनात्मसु (क्रमेण) नित्य-शुचि-सुख-आत्म-ख्यातिः अविद्या (भवति)। प्रतिपदार्थ: अनित्य (anitya) = the impermanent / ephemeral, अशुचि (aśuci) = the impure, दुःख (duḥkha) = the…
अविद्या क्षेत्रमुत्तरेषाम् प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम् ॥२.४॥ पदविभाग: अविद्या, क्षेत्रम्, उत्तरेषाम्, प्रसुप्त-तनु-विच्छिन्न-उदाराणाम्। अन्वय: प्रसुप्त-तनु-विच्छिन्न-उदाराणाम् उत्तरेषाम् (क्लेशानाम्) अविद्या क्षेत्रम् (भवति)। प्रतिपदार्थ: अविद्या (avidyā) = spiritual ignorance / existential blindness, क्षेत्रम् (kṣetram) = the field…
अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः ॥२.३॥ पदविभाग: अविद्या-अस्मिता-राग-द्वेष-अभिनिवेशाः, क्लेशाः। अन्वय: अविद्या-अस्मिता-राग-द्वेष-अभिनिवेशाः (पञ्च) क्लेशाः (सन्ति)। प्रतिपदार्थ: अविद्या (avidyā) = spiritual ignorance / lack of awareness / primal misconception, अस्मिता (asmitā) = egoism / the…
