श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात् ॥४९॥ पदविभाग: श्रुत-अनुमान-प्रज्ञाभ्याम्, अन्य-विषया, विशेष-अर्थत्वात्। अन्वय: श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्याम् अन्यविषया विशेषार्थत्वात्। प्रतिपदार्थ: श्रुत = (from) hearing / testimony / scripture or authority, अनुमान = (from) inference / logic / deduction,…
ऋतंभरा तत्र प्रज्ञा ॥४८॥ पदविभाग: ऋतम्भरा, तत्र, प्रज्ञा। अन्वय: तत्र प्रज्ञा ऋतम्भरा । प्रतिपदार्थ: तत्र = there / in that state (referring to the state of absolute inner lucidity, Adhyātma…
निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः ॥४७॥ पदविभाग: निर्विचार-वैशारद्ये, अध्यात्म-प्रसादः। अन्वय: निर्विचारवैशारद्ये अध्यात्मप्रसादः । प्रतिपदार्थ: निर्विचार = of super-reflective absorption / meditation without subtle deliberation (referring to the state achieved in 1.44), वैशारद्ये = upon…
ता एव सबीजः समाधिः॥४६॥ पदविभाग: ताः, एव, स-बीजः, समाधिः। अन्वय: ताः एव सबीजः समाधिः (भवन्ति)। प्रतिपदार्थ: ताः = those (referring to the four stages of absorption just described: Savitarka, Nirvitarka,…
सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम् ॥४५॥ पदविभाग: सूक्ष्म-विषयत्वम्, च, अलिङ्ग-पर्यवसानम्। अन्वय: च सूक्ष्मविषयत्वम् अलिङ्गपर्यवसानम् । प्रतिपदार्थ: सूक्ष्म-विषयत्वम् = the state of being a subtle object / the realm of subtlety (सूक्ष्म = subtle,…
एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता ॥ ४४॥ पदविभाग: एतया, एव, सविचारा, निर्विचारा, च, सूक्ष्म-विषया, व्याख्याता। अन्वय: एतया एव सूक्ष्मविषया सविचारा च निर्विचारा व्याख्याता। प्रतिपदार्थ: एतया = by this (the…
स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का ॥४३॥ पदविभाग: स्मृति-परिशुद्धौ, स्वरूप-शून्या, इव, अर्थ-मात्र-निर्भासा, निर्वितर्का। अन्वय: स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्या इव अर्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का । प्रतिपदार्थ: स्मृति = of memory, परिशुद्धौ = upon the complete purification / cleansing…
तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा सवितर्का समापत्तिः ॥४२॥ पदविभाग: तत्र, शब्द-अर्थ-ज्ञान-विकल्पैः, संकीर्णा, सवितर्का, समापत्तिः। अन्वय: तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा (या) समापत्तिः (सा) सवितर्का (कथ्यते)। प्रतिपदार्थ: तत्र = there / in that state (referring…
क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनतासमापत्तिः ॥४१॥ पदविभाग: क्षीण-वृत्तेः, अभिजातस्य, इव, मणेः, ग्रहीतृ-ग्रहण-ग्राह्येषु, तत्स्थ-तदञ्जनता, समापत्तिः। अन्वय: क्षीणवृत्तेः अभिजातस्य मणेः इव ग्रहीतृ-ग्रहण-ग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनता समापत्तिः । प्रतिपदार्थ: क्षीण-वृत्तेः = of the mind whose fluctuations have…
परमाणु परममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः ॥४०॥ पदविभाग: परमाणु-परम-महत्त्व-अन्तः, अस्य, वशीकारः। अन्वय: अस्य परमाणु-परममहत्त्व-अन्तः वशीकारः । प्रतिपदार्थ: परमाणु = the smallest atom / the infinitesimal particle, परम = to the ultimate / supreme,…
