मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम् ॥३३॥ पदविभाग: मैत्री-करुणा-मुदिता-उपेक्षाणाम्, सुख-दुःख-पुण्य-अपुण्य-विषयाणाम्, भावनातः, चित्त-प्रसादनम्। अन्वय: सुख-दुःख-पुण्य-अपुण्य-विषयाणाम् मैत्री-करुणा-मुदिता-उपेक्षाणाम् भावनातः चित्तप्रसादनम्। प्रतिपदार्थ: मैत्री = friendliness / amity, करुणा = compassion / empathy, मुदिता = gladness / joyful…
तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः ॥३२॥ पदविभाग: तत्-प्रतिषेध-अर्थम्, एक-तत्त्व-अभ्यासः। अन्वय: तत्प्रतिषेधार्थम् एकतत्त्वाभ्यासः । प्रतिपदार्थ: तत् = of those (referring to the obstacles and symptoms from 1.30 and 1.31), प्रतिषेध = prevention / removal /…
दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासाः विक्षेपसहभुवः ॥३१॥ पदविभाग: दुःख-दौर्मनस्य-अङ्गमेजयत्व-श्वास-प्रश्वासाः, विक्षेप-सहभुवः। अन्वय: दुःख-दौर्मनस्य-अङ्गमेजयत्व-श्वास-प्रश्वासाः विक्षेपसहभुवः। प्रतिपदार्थ: दुःख = Grief, दौर्मनस्य = despair / depression / mental anguish (from dur-manas – a bad or frustrated state of…
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः ॥३०॥ पदविभाग: व्याधि-स्त्यान-संशय-प्रमाद-आलस्य-अविरति-भ्रान्तिदर्शन-अलब्धभूमिकत्व-अनवस्थितत्वानि, चित्त-विक्षेपाः, ते, अन्तरायाः। (Note: This sutra features one of the longest compound words (Samasa) in the text, strung together with consecutive Dirgha (long vowel) Sandhis: …
ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभवश्च ॥२९॥ पदविभाग: ततः, प्रत्यक्-चेतन-अधिगमः, अपि, अन्तराय-अभावः, च। अन्वय: ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमः अपि (च) अन्तरायाभावः (च)। प्रतिपदार्थ: ततः = from that (from the practice of repeating OM with deep contemplation),…
तज्जपस्तदर्थभावनम् ॥ २८॥ पदविभाग: तत्-जपः, तत्-अर्थ-भावनम्। अन्वय: तज्जपः (तस्य प्रणवस्य जपः) तदर्थभावनम् (तस्य ईश्वरस्य भावनम्)। प्रतिपदार्थ: तत् = its (referring to OM from the previous verse), जपः = continuous repetition,…
तस्य वाचकः प्रणवः ॥ २७ ॥ पदविभाग: तस्य, वाचकः, प्रणवः। अन्वय: तस्य (ईश्वरस्य) वाचकः प्रणवः। (The pronoun ‘तस्य’ is explicitly linked back to Ishvara from the preceding sutras.) प्रतिपदार्थ: तस्य…
स पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात् ॥२६॥ पदविभाग: सः, पूर्वेषाम्, अपि, गुरुः, कालेन, अनवच्छेदात्। अन्वय: सः पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्। प्रतिपदार्थ: सः = He (that Ishvara), पूर्वेषाम् = of the earlier…
तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम् ॥ २५॥ पदविभाग: तत्र, निरतिशयम्, सर्वज्ञ-बीजम्। अन्वय: तत्र (ईश्वरे) निरतिशयम् सर्वज्ञबीजम् (भवति)। प्रतिपदार्थ: तत्र = In Him (Ishvara), निरतिशयम् = unsurpassed / beyond which there is no…
क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥ २४॥ पदविभाग: क्लेश-कर्म-विपाक-आशयैः, अपरामृष्टः, पुरुष-विशेषः, ईश्वरः। अन्वय: क्लेशकर्मविपाकाशयैः अपरामृष्टः पुरुषविशेषः ईश्वरः । प्रतिपदार्थ: क्लेश = afflictions (ignorance, egoism, attachment, aversion, clinging to life), कर्म = actions…
